Udhibiti wa Pesa za Simu Barani Afrika: Mfumo wa Kisera kwa Ukuaji Endelevu
Ripoti inayochunguza mazingira ya udhibiti wa huduma za pesa za simu katika nchi za Afrika Mashariki na mapendekezo ya sera kwa maendeleo endelevu.
Huduma za pesa za simu zimekuwa nguzo muhimu ya ujumuishaji wa kifedha barani Afrika, hasa katika eneo la Afrika Mashariki ambapo M-Pesa na huduma zinazofanana zimebadilisha jinsi mamilioni ya watu wanavyoshiriki katika uchumi rasmi. Ripoti hii inachunguza mazingira ya udhibiti yanayosimamia sekta hii na kupendekeza mfumo wa kisera unaosawazisha uvumbuzi na ulinzi wa watumiaji.
Nchi za Afrika Mashariki zimechukua mbinu tofauti za udhibiti. Kenya, kama mtangulizi wa pesa za simu, imebuni mfumo wa udhibiti unaojumuisha Sheria ya Mifumo ya Kitaifa ya Malipo ya 2024, inayoweka mahitaji ya uwazi, ulinzi wa data, na ushirikiano kati ya benki na makampuni ya simu. Tanzania imeanzisha Sanduku la Udhibiti (Regulatory Sandbox) linaloruhusu makampuni mapya ya fintech kujaribu bidhaa zao chini ya usimamizi wa Benki Kuu.
Uganda imekuwa mfano wa onyo kuhusu hatari za kodi kupita kiasi. Kodi ya asilimia 1 iliyowekwa kwa miamala ya pesa za simu mwaka 2018 ilisababisha kupungua kwa matumizi kwa asilimia 24, na hatimaye serikali ililazimika kupunguza kiwango hicho hadi asilimia 0.5. Rwanda, kwa upande mwingine, imechagua mkakati wa kutotoza kodi kwa miamala midogo, ikilenga kupanua msingi wa walipa kodi kupitia ujumuishaji wa kifedha badala ya kodi za moja kwa moja.
Mapendekezo yetu ya sera yanajumuisha uanzishaji wa mfumo wa udhibiti wa kikanda kupitia EAC, uboreshaji wa miundombinu ya usalama wa mtandao, na kuwezesha ushirikiano wa data kati ya watoa huduma ili kupunguza ulaghai huku ukilinda faragha ya watumiaji.